La norma culta
In deze unit: leísmo, laísmo en loísmo, lastige congruentie, accenttekens, veel gehoorde, afgeraden uitdrukkingen. Uitgelegd in het Nederlands, met voorbeelden en de fouten die Nederlanders vaak maken.
Grammatica 1: leísmo, laísmo en loísmo
De norm: lo/la/los/las voor het lijdend voorwerp, le/les voor het meewerkend voorwerp.
| Verschijnsel | Voorbeeld | Status |
|---|---|---|
| leísmo: le als lijdend voorwerp voor een mannelijke persoon (enkelvoud) | Le vi ayer (a Juan). | geaccepteerd, vooral in Spanje |
| leísmo bij dingen, vrouwen of meervoud | fout → Lo compré. Los vi. | |
| laísmo: la als meewerkend voorwerp | fout → Le dije la verdad. | |
| loísmo: lo als meewerkend voorwerp | fout → Le di un regalo. |
Laísmo hoor je veel in Madrid en omgeving, maar het geldt als fout. Gebruik het nooit in geschreven taal.
Grammatica 2: lastige congruentie
| Kwestie | Fout | Correct |
|---|---|---|
| haber als 'er is/zijn' is altijd enkelvoud | Había muchas personas. Hubo problemas. | |
| vrouwelijke woorden met beklemtoonde a | el agua fría, esta aula | |
| la mayoría de + meervoud | La mayoría de los alumnos aprobó / aprobaron. (beide goed) | |
| onpersoonlijk se met personen | Se busca a los responsables. | |
| bijwoord + bezittelijk | detrás de mí, delante de él | |
| gebiedende wijs vosotros + os | ¡Sentaos! ¡Callaos! (uitzondering: ¡Idos!) |
Grammatica 3: accenttekens
Diakritisch accent (onderscheidt woorden die er hetzelfde uitzien):
| Met accent | Zonder accent |
|---|---|
| tú (jij) | tu (jouw) |
| él (hij) | el (de) |
| mí (mij) | mi (mijn) |
| sí (ja; zichzelf) | si (als, of) |
| sé (ik weet; wees) | se (zich) |
| dé (geef, van dar) | de (van) |
| té (thee) | te (jou) |
| más (meer) | mas (maar, literair) |
| aún (nog, = todavía) | aun (zelfs, = incluso) |
Vraagwoorden, ook in indirecte vragen: No sé qué hacer. Me preguntó dónde vivía.
Por qué, porque, porqué, por que: ¿Por qué lloras? (waarom) · Lloro porque estoy triste. (omdat) · No entiendo el porqué de su decisión. (de reden) · Esa es la razón por (la) que lo hice. (waarom, betrekkelijk)
Regels van de RAE uit 2010:
- Solo (alleen) en aanwijzende voornaamwoorden (este, ese, aquel) krijgen in principe geen accent meer.
- Eenlettergrepige woorden krijgen geen accent, behalve diakritisch: fue, dio, vio, fe, guion, truhan.
- De o tussen cijfers krijgt geen accent meer: 3 o 4.
Grammatica 4: veel gehoorde, afgeraden uitdrukkingen
| Afgeraden | Beter |
|---|---|
| en base a | con base en, basándose en, según |
| a nivel de (zonder echte niveaus) | en cuanto a, en el ámbito de |
| de cara a | para, con vistas a (in formele tekst) |
| bajo mi punto de vista | desde mi punto de vista |
| pienso que |
Let op, Nederlanders
- Nederlanders leren vaak het Madrileense la dije. Op examens en in formele tekst is dat fout.
- 'Er waren veel mensen' = Había mucha gente, nooit
habían. - Let in je eigen teksten extra op aún/aun en porque/por qué: daar beoordelen examinatoren je op.